Vidovdan je jedan od najznačajnijih datuma u srpskoj istoriji i kulturi, a uz njega se vekovima vezuju priče o hrabrosti, žrtvi i nesebičnosti. Među najupečatljivijim simbolima tog nasleđa nalazi se i čuvena slika „Kosovka devojka“ Uroša Predića, remek-delo koje već više od jednog veka zauzima posebno mesto u srpskoj umetnosti. Ipak, malo ko zna da je lik epske junakinje nastao po uzoru na stvarnu Beograđanku, Leposavu Stanković.
Jedno od najpoznatijih dela srpske umetnosti, „Kosovku devojku“, naslikao je veliki srpski slikar Uroš Predić (1857–1953). Povodom Vidovdana, slike koja simbolizuje požrtvovanost, hrabrost i stradanje srpskog naroda ponovo je privukla veliku pažnju javnosti, a malo ko zna da je Predić inspiraciju pronašao u stvarnoj mladoj Beograđanki.
Slika je nastala po narudžbini Kola srpskih sestara, humanitarnog ženskog društva osnovanog 1903. godine u Beogradu. Njihove članice bile su posebno aktivne tokom Balkanskih ratova i Prvog svetskog rata, kada su kao dobrovoljne bolničarke negovale ranjenike.
Inspiraciju za delo Predić je pronašao u istoimenoj narodnoj pesmi, koju je smatrao jednom od najlepših u srpskoj književnosti. Na platnu je prikazana epska junakinja koja na Kosovu polju vida rane teško ranjenom Pavlu Orloviću, tražeći pritom svog verenika Toplicu Milana, kao i Miloša Obilića i Kosančića Ivana.
Zbog vremena u kojem je nastala, u jeku Prvog svetskog rata, slika se tumači i kao univerzalni simbol ratnog stradanja, dok je Kosovka devojka predstavljena kao oličenje humanosti i prve bolničarke koja pruža pomoć ranjenicima.
PROČITAJTE VIŠE:
Ko je bila prava Kosovka devojka?
Da bi stvorio ovo remek-delo, Uroš Predić koristio je model. Prema podacima dostupnim na Vikipediji, za lik Kosovke devojke pozirala je Leposava Stanković, jedinica rođena 29. decembra 1899. godine u Beogradu.
Leposava je pohađala Trgovačku školu, u kojoj je Predićev brat bio direktor. Opisuju je kao devojku izraženih crta lica, tamne kose i krupnih očiju, ali i snažnog karaktera i čvrste volje, osobina koje su odgovarale junakinji koju je slikar želeo da prikaže.
Zanimljivo je da Leposava nikada nije upoznala čoveka koji je poslužio kao model za Pavla Orlovića, jer ih je Predić slikao odvojeno.
Godinama se o njoj gotovo ništa nije znalo. U svom stanu čuvala je reprodukciju čuvene slike, a javnost je za njenu sudbinu ponovo saznala tek kada je Politika 3. marta 1995. godine objavila vest pod naslovom „Umrla ‘Kosovka devojka’“, navodeći da je Leposava Lulik, rođena Stanković, preminula u 96. godini života.
Originalna slika otkupljena je 1940. godine od preduzeća „Polet“ i od tada se čuva u Muzeju grada Beograda. Po završetku rekonstrukcije zgrade muzeja u Resavskoj ulici, „Kosovka devojka“ biće deo njegove stalne postavke. Nedugo nakon nastanka, ovo remek-delo steklo je ogromnu popularnost, a reprodukcije su se prodavale kao razglednice u humanitarne svrhe.
OSTALE TEME:
LEGENDA ZASLUŽUJE OBELEŽJE: Hoće li „Fića“ konačno dobiti spomenik u Kragujevcu?
VIKEND ZA PAMĆENJE: Počinje Kamp Srpske kulture uz veliku proslavu 4. jula!
Izvor: Serbian Times Foto: Canva