Connect with us

Istorija

PAGANSKI KORENI BOŽIĆA: Kako je najradosniji hrišćanski praznik zamenio najveći drevni festival!

Published

on

Кad pomislimo na stare Rimljane, darivanje poklona, pevanje koleda i slavljenje Hristovog rođenja ne padaju obično prvi na pamet. Umesto toga, obično pomislimo na velike osvajačke ratove, beskrupuloznu ambiciju, bahanalije i opštu opsesiju vladanjem svetom.

Međutim, brojne tradicije i običaji koje poštujemo danas – sekularni i verski – potekli su upravo iz drevnih rimskih običaja i njihovih paganskih svečanosti. Takav je slučaj i sa najradosnijim hrišćanskim praznikom Božićem, koji je zamenio nekadašnju proslavu takozvanih Saturnalija.

Polidor Virdžil, 15-vekovni istoričar i istraživač kulture, prvi je zabeležio izvesne sličnosti između određenih paganskih i hrišćanskih praksi. Primetio je vezu između pretežno engleskog običaja “Gospodar misrula” koji je sprovođen na Božić i ekvivalentnog običaja za vreme Saturnalija. U oba slučaja, suština je zamena društvenih uloga, pa su tako gospodari postajali robovi, a sluge gospodari, ali na jedan dan.

Odgovor na pitanje zašto su Rimljani dozvololjavali takvu ‘ludoriju’ leži u samoj suštini ovog praznika. Saturnalije su slavljene sredinom decembra, kako samo ime kaže, u čast boga Saturna. Neke od glavnih karakteristika ove proslave bile su opuštanje društvenog poretka i moralnih stega, kao i opšta karnevalska atmosfera.

Saturn (pandan grčkom Kronosu) je prema mitskom predanju otac vrhovnog boga Jupitera (pandan grčkom Zevsu). U najdavnijem periodu, bio je glavno božanstvo italskih naroda, a slavljen je kao bog vremena, poljoprivrede i blagodatnih stvari. Saturnovo doba je poznato i kao mitsko “Zlatno doba čovečanstva”, odnosno kao era mira, sreće i obilja, kada nije postojalo nasilje i zlo, a zemlja je bila samorađajuća, bez pluga i truda.

Rekonstrukcija trpeze u vreme Saturnalija / Wikimedia Creative Commons

Zbog toga, jedna od ključnih ideja Saturnalija bila je rekreacija zadovoljstva povezanih sa Zlatnim dobom.

Takođe, Saturnalije su slavljene na vrhuncu “sezone strepnje”. Zime su nekada doživljavane potpuno drugačije nego danas – to je bio period opasnosti, hladnoće i mraka, kada je hrane malo, a bolesti mnogi. Kako su dani postajali sve kraći, a zemlja simbolično odumirala, Rimljani su odabrali taj trenutak da razbiju zimske brige i monotoniju, ali i da bi usrećili Boga pre nego što dan ponovo počne da bude duži, a noć kraća.

Saturnalije su predstavljale svojevrstan uvod za zimski solsticij, najkraći dan u godini, koji je prema tadašnjem Julijanskom kalendaru (po tvorcu kalendara Juliju Cezaru) padao na 25. decembar.

Uz veselja i terevenke, gozbe i dokolicu, Rimljani su se radovali povratku sunčeve svetlosti. Sa povratkom proleća, dolazila je i obnova plodnosti. Usjevi bi ponovo rasli, a domaće životinje bi rađale, pružajući tako još godinu dana blagodati i punih stomaka.

U sklopu veselja Rimljani su razmenjivali poklone: sveće, prstenje sa pečatom, čačkalice, češljeve, pastu za zube, zvečke za bebe, ukosnice, vunene papuče, tople kape, stolnjake i, da, čak i čarape i božićne šteniće pasa! Darivali su tokom ili posle gozbe, koju je lično morao da služi Pater familias, odnosno otac ili glava porodice, a možda i njegova deca, dok su robovi mirno uživali u slobodnom vremenu, hrani i piću.

Džon Rajnard Vegvelin – Rimske Saturnalije / Wikimedia Creative Commons

Zbog povezanosti Saturna sa darivanjem, mnogi istoričari i eksperti kao što je Semjuel Mejsi povezuju ovo drevno božanstvo sa Deda Mrazom. Ipak, kako sam Mejsi ističe, Saturn je kao i gotovo sva druga paganska božanstva, imao i mračnu stranu! Tako je, na primer, prema mitu Saturn pojeo sopstvenu decu kako bi održao snagu. Nije baš idealan prototip Deda Mraza? Ipak, neka deca smatraju i Deda Mraza prilično zastrašujućim.

Piće, koje je savremena pošast prazničnog doba, takođe je bilo svojstvo i Saturnalija. Iako se mnogi vređaju i ježe na lascivne komentare tokom božićnih druža, za stare Rimljane, to se jednostavno smatralo ritualnim delom izvrnutog sveta praznika.

Pored Saturnalija, postojao je još jedan važan rimski festival koji je izvršio uticaj na Božić – proslava “Nepobedivog Sunca (Sol Invictus)” 25. decembra.

Prema Filokalovom kalendaru, almanahu iz četvrtog veka, proslava „Nepokorenog“ pominje se u vezi sa 25. decembrom, a u istom rukopisu 25. decembar je takođe naveden i kao Isusovo rođenje.

Neki naučnici zato Filokalov kalendar vide kao potencijalni dokaz za spajanje praznika Nepobedivog Sunca sa proslavom Hristovog rođenja.

PROČITAJTE JOŠ:

LUDA PLANETA: Ovo je 6 najneobičnijih Božićnih tradicija! (FOTO, VIDEO)

U SVETU BI BILI ATRAKCIJE: 4 velelepna napuštena dvorca u Srbiji! (FOTO)

BIRAMO “NAJSRBINA 2020”: Evo ko su kandidati za priznanje Serbian Times-a

U četvrtom veku nove ere, Božić je zvanično postao deo hrišćanskog i državnog kalendara carstva. Paganski festivali su možda zvanično nestali, ali tragovi starih obreda i dalje žive u različitim oblicima.

Prvi zabeleženi Božić proslavljen je 336. godine u Rimu, kada je najveći hrišćanski praznik, konačno zamenio največi paganski festival.

Izvor: Ancient Origins, History, Serbian Times
Foto: Antoan Kale – Saturnalija – Wikimedia Creative Commons

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Advertisement