Connect with us

Srbija

JEDINSTVENI U EVROPI: Kada ugledaju svetionike na ušću Tamiša u Dunav, Pančevci znaju da su kod kuće! (VIDEO)

Published

on

Oni koji odluče da dođu u Pančevo čamcem, brodom ili katamaranom sa Dunava, uploviće u Tamiš kroz vodene kapije grada koje se nalaze na ušću dveju reka i otvorene su za sve slučajne i namerne putnike.

Dva kule, koje su pre 112 godina izgrađene od opeke i kamena kao jedini par svetionika na čitavom toku Dunava u to vreme, nekada su bili putokaz parobrodima i čamcima na putu do sigurne luke, a danas simbol grada i nekog drugog vremena.

„Već 20 godina oni nemaju značaj za plovidbu koji su nekada imali, jer brodovi sada koriste navigaciju pomoću satelita.

„Ipak, kada se vraćam sa Dunava, pogotovo noću, volim da ih ugledam – tada znam da sam došao kući”, kaže za BBC na srpskom Dušan Antonijev, kapetan lađe Panuka koji turiste i Pančevce vozi Tamišem do svetionika.

Austrougarske vlasti, koje su u to vreme kontrolisale teritoriju Pančeva i okoline, 1909. godine izdale su nalog za izgradnju svetionika na 1.154. kilometru toka Dunava od ušća u Crno more posle poplava koje su 1888. godine pogodile grad.

Iako su pomorski zakoni nalagali da je neophodno izgraditi svetionik na desnoj obali pritoke, odlučeno je da se izgradi kula na obe strane što ove svetionike čini posebnim.

Zbog toga, ali i specifične arhitekture neuobičajene za taj istorijski period, svetionici su proglašeni spomenikom kulture od velikog značaja 1972. godine, kažu za BBC na srpskom iz Zavoda za zaštitu spomenika kulture u Pančevu.

Kako su nastali svetionici?

Austrougarske vlasti su 1909. godine u Budimpešti donele plan razvoja grada Pančeva u okviru kojeg je predviđena i gradnja svetionika, navodi se u tekstu arhitekte i konzervatorke Vesne Potpare koji je objavljen u publikaciji Dva svetionika na ušću Tamiša u Dunav u izdanju pančevačkog Zavoda za zaštitu spomenika.

„Tim planom predviđen je i razvoj grada na drugoj obali reke, ali to nikada nije zaživelo”, kaže za BBC na srpskom Grozdana Milenkov, vršilac dužnosti direktora tog zavoda.

Povod za odluku o izgradnji svetionika bile su poplave iz 1888. godine koje su onemogućavale bezbednu plovidbu Tamišem.

„Mnogo brodova je isplovljavalo i uplovljavalo u pančevačku luku, a Tamiš je bio vrlo zahtevan za plovidbu zbog meandriranja njegovog toka i tada se plovilo na jedra i vesla.

„Postojalo je desetak kanala kojima se Tamiš ulivao u Dunav – kanali su menjali izgled zbog vodostaja i stvarali su se sprudovi na koje su se brodovi nasukavali”, objašnjava Dušan Antonijev.

Sistem kanala izgrađen je 1905. godine, a najveći od njih postao je veštačko korito reke tokom niskog vodostaja i na ušću ovog kanala u Dunav postavljena su dva svetionika.

Tadašnji zakoni o plovidbi nalagali su da treba da postoji jedan svetionik na ušću dveju reka i on se gradio na desnoj strani u pravcu toka pritoke, kaže Antonijev.

„Ovde su napravili dva kako bi kapetani brodova u vreme velikog vodostaja mogli da vide gde treba uploviti u glavni kanal”, objašnjava.

Tako je nastao par svetionika za koji se i danas smatra da je jedinstven u Evropi, dodaje on.

Na vrhu svetionika gorele su petrolejske lampe i lampe na gas koje su pružale putokaz prilikom ulaska i izlaska iz reke Tamiš.

Kako izgledaju svetionici danas?

Svetionici su izgrađeni u stilu vojničke arhitekture, a zbog toga što je korišćena kombinacija cigle, lomljenog kamena i metala bili su specifičnog izgleda.

Kružna ili konusna osnova izgrađena je od kamena i prečnika je 15,3 metra, a na dve strane – jednoj ka vodi i drugoj ka kopnu – nalaze se stepenice koje vode do kule.

Kule svetionika sagrađene su od opeke, a najviši delovi obeju kula od metalnih profila na koje je postavljen krov.

„Posebni su i zbog arhitektonskog stila i korišćeni su vrlo moderni materijali za to vreme”, objašnjava Grozdana Milenkov, direktorka Zavoda za zaštitu spomenika kulture u Pančevu.

Iz tog razloga, ali i zbog činjenice da su bili vrlo značajni za rečnu navigaciju, odlukom Pokrajinskog zavoda za zaštitu kulture u Novom Sadu iz 1972. godine svetionici su proglašeni za spomenik kulture od velikog značaja, piše u publikaciji koju je izdao pančevački Zavod za zaštitu spomenika.

Prilaz svetionicima moguć je sa vode tokom čitave godine, dok je sa kopna moguće pristupiti u periodima nižeg vodostaja Tamiša i Dunava.

Na vrhovima oba svetionika dugo su gorele petrolejske lampe i lampe na gas koje su pružale putokaz prilikom ulaska i izlaska iz reke Tamiš.

Kako danas oni nemaju veliki značaj za rečnu navigaciju, samo na desnom svetioniku postoji električna lampa sa foto-ćelijom koja je tu da podseti putnike na kapije grada.

Posle bezmalo sto godina od njihove izgradnje, svetionicima je bila neophodna rekonstrukcija kako bi se sprečilo dalje propadanje ovih nesvakidašnjih rečnih kapija Pančeva.

Najveći problem predstavljala su oštećenja na konusnoj osnovi koja su nastala usled čestih oscilacija vodostaja, talasa, vetra i uticaja plovila, navodi se u publikaciji Dva svetionika na ušću Tamiša u Dunav.

„Bili su prilično oronuli pre dvadesetak godina”, priseća se Dušan Antonijev.

Početkom ovog veka otpočeli su radovi na sanaciji koji su trajali 17 godina, kažu iz pančevačkog Zavoda za zaštitu spomenika kulture.

„Status kulturnog dobra podrazumeva čuvanje i nenarušavanje karakteristika tog dobra poput autentičnosti, retkosti i stilskih karakteristika – o tome smo morali da vodimo računa prilikom sanacije”, kaže Grozdana Milenkov.

Prikupljanje dokumentacije i izrada plana i projekta sanacije počela je još 2000. godine, a radovi su počeli 2006. godine.

Ukupno je uloženo pet miliona dinara u rekonstrukciju, sredstva su obezbedili grad Pančevo, pokrajinska vlada Vojvodine i Ministarstvo kulture, ističu iz gradskog Zavoda za zaštitu spomenika.

Kada je završena sanacija 2017. godine oni su predati na čuvanje gradu, dodaju.

Danas o njima brinu zaposleni u Turističkoj organizaciji Pančeva koji ih obilaze, čiste i održavaju.

U planu je i izgradnja prilaza desnom svetioniku kako bi se olakšao dolazak Pančevaca i turista koji žele da vide ovaj spomenik kulture, tvrdi Nikola Stoilković, direktor ove organizacije.

Izvor: BBC
Foto: Printscreen BBC Video Platforma

Advertisement