Connect with us

intervju

INTERVJU, MILOŠ RASTOVIĆ: Srbi su jaki jedino kad su složni, što nas više bude na Popisu 2020 to ćemo imati veći uticaj u Americi

Published

on

Bilo bi poželjno da se što veći broj Srba odazove na predstojeći popis u SAD. Veći broj registrovanih Srba na popisu omogućio bi da Srbi budu uticajniji, kako u lokalnim sredinama u kojima žive, tako i u društvenom i političkom životu Amerike u celini.

Miloš Rastović rođen je u Somboru, gde je završio osnovnu školu i gimnaziju. Diplomirao je na Filozofskom fakultetu u Beogradu, sa temom: „Večno ponavljanje istih u Ničeovoj filozofiji.“ Osam godina je bio profesor filozofije, nakon čega počinje njegova američka odiseja. Magistrirao je filozofiju u Pitsburgu, gde je prethodnih godina objavio mnogo radova iz domena filozofije, politike i slavistike, te postao član mnogih naučnih udruženja. Trenutno radi kao koordinator za kulturu pri Srpskom narodnom savezu (Serbian National Federation) iz Pitsburga, najstarijem srpskom udruženju u Sjedinjenim Američkim Državama

Iako o tome ne voli da priča, njegovom zaslugom Novak Đoković i Emir Kusturica postali su počasni članovi Srpskog narodnog saveza . Uz sve to, on je i naš kolega novinar, redovni autor “Amerikanskog Srbobrana”, najstarije srpske novine u svetu, koja bez prekida izlazi od 1906. Pre nekoliko godina prihvatio se pisanja scenarija dokumentarnog filma “Teslin narod” o istoriji Srba u SAD. Epilog: film je ove godine nominovan za Oskara.

SCENARISTA NOMINOVAN ZA OSKARA: Miloš Rastović, filozof, novinar, kulturni delatnik

Priču počinjemo od Srpskog narodnog saveza…Miloša, kao odličnog poznavaoca istorije srpske emigracije u SAD, pitamo da nam kaže nešto više o SNS, njegovim osnivačima, idejama i ciljevima sa kojim je osnovan, principima na kojima danas počiva…

  • Srpski iseljenici koji su došli u Ameriku krajem devetnaestog i početkom dvadesetog veka su se u svojoj rodnoj zemlji bavili zemljoradnjom, stočarstvom i ribarstvom, ne sluteći da će na novom kontinentu raditi u rudnicima i čeličanama. U to vreme radnici nisu bili organizovani u sindikate niti su imali zdravstveno osiguranje. Zbog velikih nesreća koje su se događale i teških uslova rada, radnicima i njihovim porodicama je bila potrebna zaštita i finansijska sigurnost. Iz potrebe da se radnici osiguraju i zaštite na radu počela su se osnivati bratska i dobrotvorna društva koja su nudila radnicima i njihovim porodicama sigurnost i finansijsku stabilnost. Godine 1901. Sava Hajdin iz Pitsburga je otputovao za Njujork kako bi dobio podršku od Nikole Tesle, tada već priznatog srpsko-američkog naučnika i pronalazača, za osnivanje jednog takvog društva. Uz Teslinu podršku, Hajdin je osnovao Srpski pravoslavni savez Srbobran iste godine i postao njen prvi predsednik. Na konvenciji 1929. godine Srpski pravoslavni savez Srbobran se ujedinio sa Slogom, Srbadijom i Svesnom Srbadijom i tako dobio naziv Srpski narodni savez. Na toj konvenciji Mihajlo Pupin je postao njen počasni predsednik, a Nikola Tesla 1935. godine. Sava Hajdin je istakao u svojim sećanjima da je temelj Srpskog narodnog saveza američki demokratski ideal, a to je raditi sa ljudima i za ljude. Za Hajdina „Savez“ treba da bude centar srpstva i svetosavske tradicije u Americi. Ovim ciljevima „Savez“ se rukovodi i danas u svom radu. Izdajemo i magazin „Amerikanski Srbobran,“ koji je zvanično glasilo SNS, to su ujedno i najstarije srpske novine koje izlaze u kontinuitetu od 1906. godine na američkom kontinentu. „Amerikanski Srbobran“ je izlazio na početku samo na ćirilici. Tridesetih godina prošlog veka je bila dodata engleska sekcija kako bi se prva generacija iseljenika kojima je engleski jezik bio maternji više upoznala sa srpskom kulturom i tradicijom. Danas „Amerikanski Srbobran“ ima srpsku i englesku sekciju i izlazi dva puta mesečno.
UVEK SPREMNI ZA POMOĆ OTADŽBINI Članovi SNS na konvenciji 1943.godine

Ko su bili prvi članovi Srpskog narodnog saveza i koliko su Srbi u to vreme bili jedinstveni i svesni toga da se samo dobrom organizacijom mogu izboriti i ostvariti svioja prava?

  • U Pitsburgu, Pensilvaniji, gde je i osnovan SNS, bazu su činili mahom doseljenici koji su radili u čeličanama, metalskoj industriji. Oni su krajem devetnaestog veka došli uglavnom iz Krajine (Like, Korduna i Banije). Sava Hajdin u svojim sećanjima kaže da su prvi Srbi koji su došli u Ameriku iz tog dela Krajine bili Nikola Vujnović iz Gomirja 1886. godine, Milenko Maravić 1887. godine i Petar Vignjević 1888. godine. Nakon njih, došli su: Nikola Maravić, Stevo Trbović, Adam Maravić, Mićo Stipanović, Rade Mamula i Lazo Mrvoš. Oni su došli iz Dubrave, Plaškog, Primislja, Vojnića i drugih mesta. Okupljali su se u srpskim klubovima, dobrotvornim i potpornim društvima. Većina iseljenika nije govorila engleski jezik tako da su dobrotvorna i potporna društva bila neka vrsta duhovnog doma. Kada se jedan deo čeličana i rudnika zatvorio 1980-1990-tih godina, veliki broj američkih Srba je otišao u potrazi za poslom u druge američke države. Danas druga, treća i četvrta generacija američkih Srba uglavnom ne koristi srpski jezik, ali su se običaji i nasleđe održali. Srpska pravoslavna crkva je ima veoma važnu ulogu u očuvanju srpskog etničkog i verskog identiteta u Americi. Ona je jedan o glavnih temelja srpskog identiteta. Srpski iseljenici su od samog početka čuvali svoju veru. U starim izdanjima „Amerikanskog Srbobrana“ iz 1920-tih i 1930-tih godina može se pročitati da je veliki broj radnika gubio život u rudnicima i čeličanama. Jedna od nesreća se dogodila na Sv. Nikolu kada je 400 rudara izgubilo život. Među nastradalima nije bilo Srba jer su ostali kod kuće da slave slavu. To je možda jedan primer koliko je važno održavati običaje i tradiciju.
AMERIKANSKI SRBOBRAN:Najstarija srpska novina u svetu koja u kontinuitetu izlazi od 1906

Zanimljivo je da SNF, za razliku od većine drugih srpskih organizacija, posluje kao kompanija… Poslovi sa osiguranjem donose prihode, od kojih se posle finansiraju humanitarne akcije i kulturne manifestacije…Šta nam možete reći o tome, kako funkcioniše taj koncept, koji se očigledno pokazao kao uspešan?

  • Srpski narodni savez od osnivanja 1901. godine je dobrotvorno društvo koje obezbeđuje životno osiguranje i štednju saglasno sa potrebama njegovih članova. Duga tradicija prodaje životnog osiguranja i štednje kao i način rada i usluga i njeni osiguranici su učinili da Srpski narodni savez postane cenjeno dobrotvorno društvo u Americi. On istorijski pomaže srpske pravoslavne crkve, dečije crkvene kampove, sportske, kulturne i društvene manifestacije u cilju očuvanja srpskog etničkog i verskog identiteta. „Savez“ takođe nudi stipendije učenicima i studentima na koledžima i univerzitetima i tako pomaže školovanje njenih članova. Drugim rečima, za razliku od komercijalnih osiguravajućih društava, Savez je neprofitna organizacija koja svoj dohodak ulaže u očuvanje srpske kulture i tradicije više od sto godina. Ulaganjem u Srpski narodni savez se ulaže u budućnost srpskih porodica i očuvanje našeg etničkog identiteta u Americi. Veoma smo ponosni na ono što je postignuto do sada. Glavna ideja je da Srbi u Americi imaju jednu krovnu organizaciju koja će štititi njene interese i pomagati njene članove. U tom smislu, pozivamo naše ljude da se učlane i pomognu naš i svoj rad. To je način da očuvamo svoj etnički identitet u Americi.

Kakve sve kulturne, sportske i humanitarne manifestacije organizuje SNS?

  • Srpski narodni savez pomaže humanitarnu organizaciju Lajflajn Čikago i u mnogim prilikama se odaziva pozivu kada se sakuplja pomoć za maticu. Svake godine „Savez“ organizuje najstariji srpski košarkaški turnir u Americi od 1936. godine. Godine 2020 turnir će biti održan u Detroitu u državi Mičigen od 12 do 13. juna. Pozivamo sve zainteresovane da učestvuju i da se druže kako bi stekli nova poznanstva. Takođe, svake godine se organizuje zimski i letnji golf turnir. Iduće godine zimski golf turnir će biti u Feniksu u državi Arizoni od 20 do 22. februara, a letnji u Šervilu u državi Indijani od 30. jula do 1. avgusta. Takmičenje u kuglanju od 10 do 11. oktobra u Vindzoru u Kanadi. Manifestacija „Tri srpska dana“ se tradicionalno organizuje od 1917. godine u Pitsburgu. 2016. na stogodišnjici proslave ove manifestacije u Kenivud parku, ova manifestacija je od grada Pitsburga proglašena najstarijom etničkom manifestacijom, a njeno novo izdanje biće od 17 do 19. jula iduće godine u Pitsburgu. Učesnici ove manifestacije prvog dana imaju vožnju brodom rekama Pitsburga; drugog dana je predstavljanje tradicionalnih folklornih igara u Kenivud parku i trećeg dana je piknik na crkvenom imanju. Svake godine se organizuje i Festival srpskog filma na Pitsburškom univerzitetu koji je postao veoma popularan. Iduće godine će biti održan 25. aprila. Ove godine „Savez“ je proširio festival srpskog filma u Vašingtonu i Bostonu. Takođe, „Savez“ je organizovao promocije filma „Teslin narod“ u Pitsburgu i Vašingtonu. Ove godine 21. novembra smo organizovali značajan događaj „Jasenovac: neizgovoreni genocidi i holokost, 1941 – 1945“ u američkom Kongresu u Vašingtonu. To je bila prilika da se kongresmeni, senatori, diplomate, strani ambasadori i američki mediji više upoznaju sa stradanjem Srba, Jevreja i Roma tokom Drugog svetskog rata. U okviru ovog događaja bila je prikazana izložba „Anatomija zaborava“ Narodne i univerzitetske biblioteke Republike Srpske. Ova izložba je planirana da bude putujuća po američkim gradovima. Nedavno smo organizovali predavanje na Pitsburškom univerzitetu o Karlu Maldenu, našem najpoznatijem holivudskom glumcu. Ovo predavanje je održao prof. dr. Predrag Petrović sa Beogradskog univerziteta. Na proleće 7. marta organizujemo „Srpsku noć“ u košarkaškoj areni u Klivlendu kako bi podržali našeg košarkaša Nikolu Jokića koji igra za Denver nagetse. Takođe, Srpski narodni savez svake godine daje podršku Novaku Đokoviću, srpskom proslavljenom teniseru, na njegovoj američkoj letnjoj turneji. On je postao počasni član Srpskog narodnog saveza 2015. godine.
DVA SOMBORCA U AMERICI: Nikola Jokić i Miloš Rastović

SNS uglavnom okuplja ljude koji su treća, četvrta generacija Srba u Americi. Koliko je teško i kako uspevate da sačuvate te ljude na okupu, imajući u vidu asimilaciju koja, svedoci smo toga u poslednje vreme, neke porodice “usisa” već u prvoj ili drugoj generaciji?

  • Kao što sam već pomenuo, delatnost „Saveza“ se zasniva na očuvanju srpske kulture i tradicije organizovanjem kulturnih, sportskih i društvenih manifestacija gde učesnici imaju prilika da se druže, više saznaju o svojoj kulturi, poreklu i jeziku. „Amerikanski Srbobran“ ima srpsku sekciju novina, negujući ćirilično pismo. Pomažemo folklorna društva kao što je „Tamburica“ koja je nekada bila deo Djukejn univerziteta. Ovaj ansambl u svom programu ima i srpske folklorne igre. Najvažnije je da podržavamo rad srpske pravoslavne crkve i crkvenih dečijih kampova. Deca iz tih kampova predstavljaju budućnost u očuvanju našeg roda u Americi.

Mnogi kao razloge za tu ubrzanu asimilaciju i brisanje tragova porekla i jezika kod Srba u SAD ističu činjenicu da je vrlo malo kulturnih sadržaja, naročito za decu, da nemamo dovoljno kulturnih centara (a i to što imamo slabo radi)…Šta Vi mislite o tome, gde vidite problem i kako sačuvati jezik, tradiciju i kulturu u današnje vreme?

-Najvažnija je porodica u očuvanju jezika i običaja. Ukoliko se jezik i običaji ne neguje u porodici, kasnije ih je mnogo teže očuvati i preneti sa jedne na drugu generaciju. Srpska pravoslavna crkva i srpske organizacije takođe mogu dosta da pomognu u očuvanju jezika, kulture i tradicije. Deo kulturnih sadržaja je pristupačan i na srpskoj televiziji koja je dostupna Srbima u Americi. Sa otvaranjem novih kulturnih centara u većim gradovima kao što su Njujork, Vašington, Čikago i Los Anđeles, srpska kultura bi bila pristupačnija Srbima i Amerikancima da se upoznaju sa njom. Širenje srpske kulture bi trebalo da bude jedan od ciljeva kuturnih centara. Republika Srbija, srpske organizacije i imućniji članovi srpske dijaspore bi trebali više da investiraju novac u katedre za učenje srpskog jezika na američkim univerzitetima i otvaranje kulturnih centara i time bi omogućili drugima da se više upoznaju sa našom kulturom i doprineli bi više njenom negovanju.

KULTURA I DUHOVNOST: Željko Mirković i Miloš Rastović, režiser i scenarista filma “Teslin narod” sa vladikom istočnoameričkim Irinejem

Jedan od projekata koji vraća nadu jeste i film “Teslin narod” Željka Mirkovića, dokumentarac koji se ove godine nominovan za Oskara. Vi lično ste bili koscenarista filma, a SNS je pomogaoi u promociji ovog filma. Šta vas je inspirisalo u vezi tog filma, u čemu je njegov značaj?

  • Drago mi je da je film prikazan u dve pune sale na festivalu srpskog filma u Čikagu u decembru. Film je takođe prikazan u mnogim američkim gradovima od Pitsburga, Klivlenda, Bostona, Majamija do Njujorka, Los Anđelesa, Vašingtona i drugih gradova kao i u Ujedinjenim nacijama u Njujorku i Harvard univerzitetu. Film „Teslin narod“ smo počeli da radimo 2014. godine. Kao scenarista filma, glavna ideja mi je bila pokazati šta su srpski iseljenici doneli sa sobom u „Novu zemlju.“ Oni su doneli ne samo svoje talente, spremnost da se žrtvuju za ideale slobode, već i svoju dušu. Duša nas razlikuje i uzdiže od drugih. Ona je magnet koja spaja sve Srba bez obzira u kojoj državi ili kontinentu žive. Vladika Nikolaj Velimirović, koji je i sam bio iseljenik, o srpskoj istoriji u Americi je rekao: „Sve je to jedna zadivljujuća epopeja, započeta od onih srpskih seljaka, koji bežeći od tiranije ćesarske i sultanske doseliše se u ovu zemlju slobode, ne da uživaju no da se što više osposobe nositi brige svetosavske i pomognu svojima na starom ognjištu nositi te iste brige i tako kroz stotinu i više godina.“ Ovaj film pokazuje ono što su srpski iseljenici u proteklih 200 i više godina doprineli u izgradnji Amerike i sveta. Kroz lik Nikole Tesle, srpskog naučnika i pronalazača, se opisuju dostignuća srpskih iseljenika u Americi. Teslina naučna dostiguća, moralni integritet i odanost srpskoj kulturi i nasleđu su postali spona koja spaja Srbe u svetu. Kao narod možemo biti ponosni na ono što smo postigli. Nadam se da će ovaj film pomoći da se Srbi kao narod više povežu i jasnije formulišu svoje ciljeve na tragu naših velikana. Sa druge strane, film je namenjen i američkoj publici kako bi stekli bolji uvid u dostignuća srpskih iseljenika i njihovoj ulozi u izgradnji Amerike i sveta. Značajno je da je film arhiviran u mnogim bibliotekama kako bi se istraživači i sve one koje zanima istorija Srba u Americi mogli informisati. Film je arhiviran u Kongresnoj biblioteci u Vašingtonu, Američkoj filmskoj akademiji u Los Anđelesu, bibliotekama Harvard, Jejla, Njujorškog, Kolumbija, Oksford, Pensilvanija univerziteta, Pitsburškog, Djukejn, Ohajo državnog univerziteta i drugim univerzitetima, Francuskoj nacionalnoj biblioteci u Parizu, Ruskoj nacionalnoj biblioteci u Petrogradu, Aleksandrijskoj biblioteci u Egiptu i drugim arhivama.
IZLAZAK NA POPIS OD VELIKE VAŽNOSTI: Srbima to može doneti benefit na lokalu i globalu

Koliko bi po Vašem mišljenju značio masovan odziv Srba na Popisu 2020, u smislu položaja i uticaja naše zajednice u SAD?

  • Bilo bi poželjno da se što veći broj Srba odazove na predstojeći popis stanovništva. Bilo bi poželjno da se što veći broj Srba odazove na predstojeći popis u SAD. Veći broj registrovanih Srba na popisu omogućio bi da Srbi budu uticajniji, kako u lokalnim sredinama u kojima žive, tako i u društvenom i političkom životu Amerike u celini. Matici bi bilo značajno kako bi izgradila bolji pristup srpskoj dijaspori u Americi i istovremeno proširila uvid u njen potencijal. U tom smislu, popis bi mogao pomoći učvršćivanju veza između dijaspore i matice.

Razgovarao: Antonije Kovačević Foto: Serbian National Federation/Arhiva

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Advertisement