DA SE NE ZABORAVI: Kako su hrvatske snage ubijale, mučile i progonile Srbe sa Kupresa!

Hrvatske jedinice, sastavljene od pripadnika Zbora narodne garde (ZNG), Hrvatskih odbrambenih snaga (HOS) i Hrvatskog vijeća odbrane (HVO), 3. aprila 1992. godine napale su srpska sela na Kupreškoj visoravni u jugozapadnoj Bosni. Brzo su napredovali, jer sa srpske strane nije ni bilo organizovanog otpora.

Brojno nadmoćniji, bolje naoružani i sa iskustvom iz rata u Hrvatskoj, do 6. aprila su zauzeli sva srpska sela, uključujući i opštinski centar – gradić Kupres. Tokom nekoliko dana, hrvatska vojska ubila je 54 srpska civila i pripadnika teritorijalne odbrane, a oko 150 ljudi je odvedeno u logore po zapadnoj Hercegovini i Hrvatskoj, gde su prošli kroz pravu golgotu.

Pripadnici pomenutih hrvatskih formacija su 6. aprila u restoranu firme „Kvalitet“ u Kupresu okupili oko 60 teritorijalaca i civila, a odmah nakon njihove predaje, pred ostalim zarobljenicima, ubili su Stevu Lugonju (26) i Dragana Čelebića (26).

Sutradan ujutru, hrvatski vojnici su zarobljene Srbe, polugole, po snegu i hladnoći, pešice naterali prema 23 kilometra udaljenoj Šujici, i na tom putu vatrenim oružjem ubili Žarka Živanića (46). Od Šujice su ih istog dana kamionom transportovali ka Splitu, pri čemu su ih fizički i psihički žestoko zlostavljali.

Po dolasku u Split, jedan hrvatski vojnik je, ničim izazvan, udario Petra Spremu (47) palicom, od čega je pao i udario glavom o ivičnjak, nakon čega mu je pena krenula na usta. U Splitu su ih zatvorili u zloglasnu Loru. Sa njima je bio i Petar Spremo, koji je nekoliko dana kasnije od zadobijenih povreda preminuo u zatvoru. Tamo su zatekli i desetak komšija zarobljenih u Donjem Malovanu, kao i još neke Srbe iz Prebilovaca i Mostara. U Lori su mučenja nastavljena: priključivanje na induktorsku struju poljskog telefona, udaranje glavom o zid, međusobno premlaćivanje zarobljenika…

Posle šest dana provedenih u Lori, kamionima ih prevoze u Zadar, gde ih razdvajaju u dve grupe. Tretman iz Lore se ponavlja. Nakon dva dana provedena u Zadru, ponovo ih tovare u kamione, ali prethodno izdvajaju osmoricu: braću Ljupka (51) i Ratka Milića (54), Spasoja Kanlića (35), Slavka Dragoljevića (46), Dušana Nikića (41), Mirka Čivčića (30), Dušana Milišića (33) i Jovu Marića (49).

Ostale odvode u Eminovo Selo kod Duvna, gde ih ponovo maltretiraju i iživljavaju se nad njima. Nakon dva dana odvode ih u Vrgorac. Ali ni tu ne vode sve. I ovde izdvajaju osmoricu: braću Dragana (32) i Milivoja (38) Mašića, braću Radovana (40) i Marka Mašića (41), Ratka Lugonju (30), Đoku Marića (60), te Nikolu (35) i Dušana (27) Duvnjaka.

PROČITAJTE VIŠE:

U Vrgorcu – ista tortura kao i na prethodnim lokacijama. Od batina u ćeliji umire Mile Spremo zvani Migac (47), kog logoraši moraju sahraniti u obližnjem kamenolomu.

Posle šest dana u Vrgorcu, preživele zarobljenike odvode u Ljubuški, gde ostaju još oko 20 dana. Prvih deset dana tretman je isti kao i u prethodnim logorima, dok se narednih desetak situacija blago poboljšava.

Dana 14. maja 1992. godine dovode ih u Žitnić kod Drniša, gde je izvršena razmena. Na nosilima je razmenjen i Stojan Zubić (67), koji je trećeg dana nakon razmene preminuo od zadobijenih povreda u bolnici u Kninu. Kupreški sveštenik Zoran Perković (33), koji je zarobljen sa ostalim Kuprešacima i bio jedan od najbrutalnije mučenih, razmenjen je na istom mestu devet dana ranije, sa osam slomljenih rebara.

Posmrtni ostaci dvojice Sprema predati su srpskoj strani u novembru 1993. godine. Od šesnaestorice izdvojenih u Zadru i Eminovu Selu, do danas nema nikakvih informacija. Mnogi od onih koji su preživeli golgotu hrvatskih i hercegovačkih kazamata u međuvremenu su preminuli, a oni koji su još živi – osakaćeni su i fizički i psihički.

Za opisanu golgotu kupreških Srba do danas niko nije odgovarao. Iz odluke Ustavnog suda Republike Hrvatske u predmetu „Zubić protiv Hrvatske“ od 26. septembra 2024. godine saznajemo da žrtve iz Kupresa na hrvatskoj strani čak nisu ni evidentirane.

Od oko 5.000 Srba, koliko ih je bilo na Kupreškoj visoravni prema popisu iz 1991. godine, danas tamo živi između 500 i 600.