OD NIŠA DO KONSTANTINOPOLJA: Život i nasleđe Konstantina Velikog, rimskog cara koji je stvorio Evropu!

Šta je postigao Konstantin Veliki? Konstantin I nije bio samo prvi rimski car koji je prihvatio hrišćanstvo, već i vladar koji je ujedinio i ojačao Rimsko carstvo. Malo je ljudi koji su imali tako dramatičan i dugotrajan uticaj na sudbinu čitavog kontinenta.

Samo jedan rimski car nosi nadimak „Veliki“ – Konstantin. Danas ga najčešće povezujemo sa hristijanizacijom Rimskog carstva, ali čak i da je ostao paganin, zaslužio bi tu titulu. Na vlast je došao u trenutku kada je sudbina Rima visila o koncu. Njegovi prethodnici su uspeli da izvuku Carstvo iz teške krize 3. veka, ali opasnost je i dalje bila tu. Konstantinu je pripalo da stabilizuje novi poredak i obezbedi opstanak države.

Iako su njegova dela detaljno zabeležena, sam Konstantin ostaje zagonetna ličnost. Rani hrišćanski pisci predstavljali su ga kao mudrog i dobrodušnog vladara. Kasniji istoričari, naročito u ranom modernom dobu, prikazivali su ga kao surovog političkog oportunistu koji je bez milosti uklanjao i saveznike i članove porodice. Neki su čak tvrdili da je njegovo prihvatanje hrišćanstva bilo ciničan politički potez.

Ko je bio Konstantin Veliki?

Konstantin je rođen 272. godine u Nišu, u rimskoj provinciji Gornjoj Meziji, na prostoru današnje Srbije. Njegov otac Konstancije Hlor postao je cezar u Dioklecijanovoj tetrarhiji. U okviru tog političkog sistema morao je da napusti Konstantinovu majku Jelenu i oženi se Teodorom, ćerkom cara Maksimijana.

Godine 306, posle smrti oca u Eborakumu (današnji Jork), vojska je proglasila Konstantina za cezara. Iako je to kršilo principe tetrarhije, Konstantin je učvrstio položaj pobedivši Franke u Galiji. Njihovi kraljevi su, u brutalnoj demonstraciji sile, bačeni zverima u areni.

Sukobi sa Maksencijem i Licinijem doveli su do građanskih ratova. Presudna bitka odigrala se 312. godine kod Milvijskog mosta. Tada je Konstantinova vojska prvi put nosila labarum sa hrišćanskim simbolom hi-ro (XP). Prema kasnijim izvorima, Konstantin je u snu dobio viziju da će pod tim znakom pobediti. Pobeda je bila brza i odlučujuća.

Konstantin i hrišćanstvo

Godine 313. Konstantin i Licinije postigli su sporazum poznat kao Milanski edikt, kojim je hrišćanima data sloboda veroispovesti. To nije bio čin proglašenja hrišćanstva za državnu religiju, već garant verske tolerancije.

Kasnije je Konstantin sazvao Prvi vaseljenski sabor u Nikeji 325. godine, gde je formulisan Nikejski simbol vere, temelj hrišćanske doktrine.

Iako je podržavao hrišćanstvo, Konstantin je istovremeno bio i formalni poglavar paganskih kultova. Hramove je proglasio državnom imovinom, a zlato i srebro iz riznica pretočio u stabilnu valutu – zlatni solid. Time je stabilizovao ekonomiju i zaustavio inflaciju.

SAZNAJTE VIŠE:

FENIKS NA VETROMETINI ISTORIJE: Zašto je za Beograd vođeno više bitki nego za bilo koji drugi grad na svetu!

Reforme i vojska

Svestan da su mnogi carevi stradali u vojnim pobunama, Konstantin je reorganizovao vojsku. Rasformirao je pretorijansku gardu i podelio trupe na pogranične jedinice (limitanei) i pokretne snage (comitatenses). Uveo je više konjice i regrutovao varvarske jedinice.

Na istoku je vodio uspešne kampanje protiv Gota i Sarmata. Iako nije u potpunosti povratio Dakiju, učvrstio je rimski uticaj u regionu.

Porodične tragedije

Njegov privatni život bio je obeležen dramama. Njegova majka, sveta Jelena, proslavila se hodočašćem u Svetu zemlju i pronalaskom Časnog krsta. Međutim, 326. godine Konstantin je dao pogubiti svog sina Krispa, a potom i suprugu Faustu. Razlozi nikada nisu do kraja razjašnjeni.

Osnivanje Konstantinopolja

Godine 324. Konstantin je odlučio da osnuje novu prestonicu – Novi Rim, na mestu Vizantiona. Grad, kasnije nazvan Konstantinopolj, postao je centar Istočnog rimskog (Vizantijskog) carstva narednih hiljadu godina.

Smrt i nasleđe

Konstantin se razboleo 337. godine. Kršten je neposredno pred smrt, i to od episkopa naklonjenog arijanskom učenju. Umro je u 65. godini.

Njegov uticaj bio je ogroman. Bez Konstantinopolja, Evropa možda ne bi opstala pred varvarskim i kasnije muslimanskim osvajanjima. Bez njegove podrške, hrišćanstvo možda ne bi postalo temelj evropskog identiteta. Konstantin nije samo promenio tok istorije – on je oblikovao samu ideju Evrope.