Sudbine velikih carstava često se lome u paru sa životima pojedinaca. Retko koja priča iz kasne antike bolje ilustruje tu tvrdnju od neverovatne priče o vizantijskom caru Mavrikiju i persijskom šahu Hozroju II. Njih dvojica su, u jednom trenutku bili izuzetno bliski saveznici i gotovo prijatelji, da bi samo nekoliko godina kasnije njihov odnos rezultirao jednim od najrazornijih sukoba između Istočnog rimskog carstva (Vizantije) i Persije, ratom koji je toliko iscrpeo obe imperije da su završile poreažene od strane arapskih plemena i nove religije, Islama koji se upravo raširio po Arabijskom poluostrvu.
Mavrikije je na vizantijski presto stupio 582. godine, u vreme kada je carstvo bilo iscrpljeno ratovima i unutrašnjim problemima. Bio je vojnik po poreklu, poznat po disciplini i štedljivosti, ali i po sposobnosti da stabilizuje granice carstva.
Na istoku od Istočnog rimskog carstva nalazio se najveći vekovni rival Rimljana, a to je Persija. Baš u vreme Mavrikija, u Persijskom carstvu odvijala se drama koja će zauvek povezati sudbine dvojice vladara. Persijski princ Hozroj II svrgnut je sa prestola u vojnoj pobuni i bio je primoran da potraži utočište upravo kod persijskih starih neprijatelja, u Vizantiji kod cara Mavrikija.
Iako su vodili mnoge ratove jedni protiv drugih, Rimljani i Persijanci uvažavali su jedni druge kao dva bastiona civilizacije i postojalo je uzajamno priznanje jednakosti u diplomatskim odnosima, nasuprot ostalima koji su gledani kao „varvari“.
U ključnom istorijskom trenutku, car Mavrikije je odlučio da pomogne svrgnutom princu. Vizantijska vojska intervenisala je u persijskim unutrašnjim sukobima i pomogla Hozroju da se vrati na presto 591. godine. Zahvalni šah je, u znak prijateljstva i savezništva, Vizantiji ustupio deo teritorija u Jermeniji i na Kavkazu, a između dva carstva zavladao je period mira.
Činilo se da su dva drevne super-sile konačno pronašle način da zaustave učestale okršaje. Mavrikije i Hozroj održavali su bliske diplomatske odnose, a u nekim izvorima čak se navodi da je Hozroj Mavrikija smatrao svojevrsnim zaštitnikom i političkim ocem.
Ipak, nekada istorija ume da se poigra na najsuroviji način. Godine 602. nezadovoljni vojnici na Balkanu digli su ustanak protiv Mavrikija, a na čelo pobune stao je vojnik po imenu Foka. Vizantijski car je svrgnut sa prestola, zarobljen i brutalno pogubljen zajedno sa svojim sinovima.
Vest o njegovoj smrti odjeknula je i na persijskom dvoru. Hozroj II iskoristio je smrt svog nekadašnjeg zaštitnika kao povod za rat protiv Vizantije. Tvrdeći da želi da osveti Mavrikija i obnovi „zakonitu vlast“, pokrenuo je veliku vojnu kampanju koja će prerasti u jedan od najdužih i najkrvavijih ratova kasne antike.
Persijska vojska brzo je prodrla duboko u vizantijske teritorije. Pali su Damask, Jerusalim i Egipat i delovalo je da je pitanje vremena kada će Rimljani morati da se predaju. Ironijom sudbine, rat koji je započeo pod izgovorom osvete za Mavrikija pretvoriće se u borbu za opstanak oba velika carstva antike.
Sukob je trajao gotovo tri decenije i iscrpeo obe imperije do krajnjih granica. Na kraju je vizantijski car Iraklije uspeo da preokrene tok rata i porazi Persiju, ali cena je bila ogromna. Obe imperije izašle su iz sukoba oslabljene i iscrpljene.
Sudbina je bila podjednako surova i prema Hozroju II. Nakon poraza, svrgnuo ga je sopstveni sin, a šah je ubrzo pogubljen. Tako su obojica vladara, i Mavrikije i Hozroj završili svoje živote nasilno i tragično.
Priča o Mavrikiju i Hozroju II ostaje jedan od najupečatljivijih primera istorijske ironije. Dva vladara koja su pokušala da prekinu vekovni sukob između svojih carstava na kraju su postala simbol njihovog kolapsa.
Samo pet godina nakon Hozrojeve smrti, dok su Vizantija i Persija izlazile iz dugog i iscrpljujućeg rata, na jugu Arabijskog poluostrva pojavila se nova sila. Ujedinjena pod zastavom islama, arapska plemena započela su niz osvajanja koja su u samo nekoliko decenija promenila mapu Bliskog istoka.
Persijsko carstvo, već oslabljeno unutrašnjim previranjima i ratom sa Vizantijom, palo je relativno brzo pred arapskim vojskama sredinom VII veka. Vizantija je uspela da opstane, ali je izgubila ogromne teritorije: Siriju, Palestinu i Egipat. Tako su zemlje koje su vekovima bile poprište borbe između dva velika carstva postale deo novog islamskog sveta, dok je stari poredak koji su predstavljali Mavrikije i Hozroj II nepovratno nestao.
OSTALE TEME:
SAVETNIK BUŠOVOG ŠEFA PENTAGONA ZA BBC: Napad na Iran najviše liči na NATO bombardovanje 1999!
Izvor: Serbian Times; Foto: Chat GPT prompt by Serbian Times