Prema dostupnim informacijama i objavljenim snimcima sa terena, iranski napadi balističkim raketama i bespilotnim letelicama naneli su ozbiljnu štetu američkoj vojnoj infrastrukturi na Bliskom istoku, uključujući i uništenje jedne od ključnih letelica za rano upozoravanje i kontrolu vazdušnog prostora.
Reč je o avionu tipa E-3 Sentry, koji pripada sistemu vazdušnog osmatranja i komandovanja i predstavlja jedan od najvrednijih resursa američkog ratnog vazduhoplovstva. Prema objavljenim vizuelnim dokazima, uništena je modernizovana varijanta E-3G iz sastava 552. krila sa sedištem u vazduhoplovnoj bazi Tinker u Oklahomi, a letelica se u trenutku napada nalazila u bazi Princ Sultan u Saudijskoj Arabiji.
Analitičari ukazuju da je udar izveden visokom preciznošću, budući da je pogođen zadnji deo aviona, u kojem se nalazi rotirajuća radarska kupola, ključni element njegovih operativnih sposobnosti. Iako se i dalje razmatra da li je uništenje posledica udara drona ili balističke rakete, sama činjenica da je pogođena ova komponenta ukazuje na visok nivo taktičkog planiranja.
E-3 se smatra nezamenljivom platformom za koordinaciju vazdušnih operacija, nadzor vazdušnog prostora i upravljanje borbenim dejstvima. Po vrednosti i značaju, njegov jedini pravi ekvivalent u američkom arsenalu je E-4B Nightwatch, dok se cena ovih sistema procenjuje na oko 500 miliona dolara po jedinici. Upravo zbog toga, uništenje ovakve letelice predstavlja jedan od najtežih pojedinačnih gubitaka američkih oružanih snaga u aktuelnom sukobu.
Ovaj događaj dešava se nakon eskalacije koja je započela krajem februara, kada su Sjedinjene Države i Izrael pokrenuli vazdušne udare na ciljeve u Iranu. Mesec dana kasnije, iranski odgovor doveo je do postepenog slabljenja sposobnosti američkih i savezničkih snaga da presreću napade, pre svega usled uništavanja ključnih radarskih sistema i iscrpljivanja zaliha protivraketnih presretača.
Među pogođenim sistemima nalaze se i radarske stanice visokog dometa, uključujući AN/FPS-132 u Kataru, čija se vrednost procenjuje na više od milijardu dolara, kao i više jedinica sistema AN/TPY-2. Ipak, gubitak E-3 ostaje najznačajniji po operativnom značaju.
Poseban problem predstavlja i činjenica da zamena ovakve platforme nije brzo izvodljiva. Program nove generacije aviona za rano upozoravanje, zasnovan na modelu E-7 Wedgetail, tek je početkom marta dobio finansijsko odobrenje, a proizvodnja i isporuka očekuju se tek u narednim godinama.
Pored strateške avijacije, značajne gubitke pretrpela je i flota za dopunu gorivom u vazduhu. Prema navodima, u napadu na bazu Princ Sultan uništena su najmanje tri aviona tipa KC-135 Stratotanker, čija se pojedinačna vrednost procenjuje na oko 53 miliona dolara. Istovremeno, prethodni napadi doveli su do oštećenja više ovih letelica, kao i do gubitaka u operacijama iznad Iraka, gde su, prema tvrdnjama, delovale lokalne milicije sa sredstvima protivvazdušne odbrane.
Flota tankera već duže vreme se suočava sa strukturnim problemima, pre svega zbog starosti platformi KC-135 i ograničenog broja novijih KC-46 Pegasus, čije uvođenje u operativnu upotrebu prate tehnički i logistički izazovi. U uslovima pojačanih borbenih dejstava, ovi nedostaci postaju još izraženiji, jer se operacije sve češće izvode sa udaljenijih baza, što zahteva veći angažman tankerske podrške.
Prema dostupnim podacima, napadi su izazvali i ljudske žrtve, a procenjuje se da je poginulo najmanje deset osoba. Iako zvanične potvrde i dalje izostaju, obim materijalne štete i strateške posledice ovih udara ukazuju na značajnu promenu odnosa snaga na terenu.
Ukupno posmatrano, uništenje ključnih vazduhoplovnih i radarskih kapaciteta ukazuje na postepeno erodiranje operativne superiornosti Sjedinjenih Država u regionu, što bi u narednom periodu moglo da ima dalekosežne posledice po dinamiku sukoba i bezbednosnu arhitekturu Bliskog istoka.
OSTALE TEME:
TRAGEDIJA U TEKSASU: Učenik upucao nastavnicu, pa izvršio samoubistvo u srednjoj školi!
Izvor: Politika; Foto: Društvene mreže