NA DANAŠNJI DAN PRE 85 GODINA OSNOVAN JE LOGOR NA BANJICI: Kako je nastao, ko su bile prve žrtve i zašto se pominjao skraćeno u nemačkim dokumentima kao logor DM?

Banjički logor bio je najveći nemački koncentracioni logor na području okupirane Srbije tokom Drugog svetskog rata.

Osnovan je 5. jula 1941. godine u nekadašnjoj kasarni 18. pešadijskog puka na Banjici u Beogradu, po naređenju nemačkih okupacionih vlasti i uz saradnju kvislinške uprave. Logor je bio u funkciji do oktobra 1944. godine i predstavlja jedno od najstrašnijih mesta stradanja civila i pripadnika pokreta otpora u Srbiji.

Do osnivanja logora došlo je nakon početka ustanka protiv okupatora i sve češćih oružanih akcija partizana i drugih pokreta otpora. Nemačke vlasti želele su mesto na kome bi zatvarale sve koje su smatrale pretnjom okupacionom režimu. Za tu namenu izabrana je bivša vojna kasarna na Banjici, koja je svojom veličinom i položajem omogućavala smeštaj velikog broja zatvorenika.

Iako je logor imao dvojnu, nemačko-kvislinšku upravu, najvažnije odluke donosile su nemačke vlasti. Upravnik logora bio je Svetozar Vujković, dok je nemački Gestapo kontrolisao rad logora i postupanje prema zatvorenicima. Logor je bio podeljen na više delova, a zatočenici su bili smešteni u prostorijama nekadašnje kasarne, koje su vremenom prilagođene za potrebe zatvora.

SAZNAJTE VIŠE:

KRVAVI DAN NEZAVISNOSTI, PUCNJAVA U NJUJORKU: Dečak (6) pogođen u stomak, policija na nogama, napadač u bekstvu, osmoro ranjeno, među njima i četvoro dece!

Prvi zatvorenici stigli su već u julu 1941. godine. U početku su to bili Jevreji i Romi, a kasnije su dovođeni i pripadnici različitih pokreta otpora. Najveći broj srpskih političkih zatvorenika činili su pripadnici Jugoslovenske vojske u otadžbini (četnici), odnosno pokreta Draže Mihailovića, pored kojih su u logoru bili zatvarani i partizani, komunisti, intelektualci, sveštenici, studenti, kao i brojni civili osumnjičeni za saradnju sa pokretima otpora ili protivljenje okupacionim vlastima. Među zatvorenicima bilo je i žena, dece i starih ljudi.

Uslovi života u logoru bili su veoma teški. Zatvorenici su živeli u prenatrpanim prostorijama, sa malo hrane i vode, bez osnovnih higijenskih uslova i odgovarajuće medicinske nege. Svakodnevno su bili izloženi ispitivanjima, batinanju, psihičkom i fizičkom zlostavljanju. Mnogi nisu preživeli bolesti, glad i mučenje, dok su drugi odvođeni na streljanje.

Banjički logor bio je i sabirni centar iz kojeg su mnogi zatvorenici transportovani u druge koncentracione i radne logore koje su Nemci držali širom okupirane Evrope. Veliki broj zatvorenika odveden je na stratište u Jajincima, gde su masovno streljani. Jajinci su danas jedno od najvećih mesta stradanja u Srbiji tokom Drugog svetskog rata.

Prema istorijskim podacima, kroz Banjički logor prošlo je najmanje 23.697 zatočenika. Utvrđeno je da je stradalo najmanje 3.849 ljudi, ali se pretpostavlja da je broj žrtava bio veći. Tačan broj nikada nije utvrđen jer je deo logorske dokumentacije uništen tokom rata, a mnoga tela su prilikom povlačenja nemačkih snaga premeštena ili spaljena kako bi se prikrili tragovi zločina.

Pred kraj rata, u oktobru 1944. godine, logor je rasformiran nakon oslobođenja Beograda. Iza njega su ostala svedočanstva o velikom stradanju hiljada nevinih ljudi. Preživeli zatvorenici kasnije su svojim svedočenjima pomogli istoričarima da rekonstruišu život u logoru i sačuvaju sećanje na žrtve.

Danas se na mestu nekadašnjeg logora nalazi Muzej Banjičkog logora, koji čuva dokumente, fotografije, lične predmete zatvorenika i druge istorijske izvore. Kompleks je proglašen spomenikom kulture 1984. godine i predstavlja važno mesto sećanja na žrtve nacističkog terora u Srbiji.

Banjički logor ostaje jedan od najtežih simbola okupacije i stradanja tokom Drugog svetskog rata. Sećanje na žrtve ovog logora ima veliki značaj za očuvanje istorijske istine i podsećanje na posledice rata, nasilja i netolerancije. Očuvanje ovakvih mesta i upoznavanje mladih sa njihovom istorijom doprinosi razumevanju prošlosti i izgradnji društva koje poštuje mir, slobodu i ljudska prava.